Διανοητικός εκφοβισμός: Πώς οι θύτες της παιδικής ηλικίας μετατρέπονται σε αλαζονικούς ενήλικες

Ακούγοντας την λέξη σχολικός εκφοβισμός, ή bullying όπως είναι σήμερα γνωστό, οι περισσότεροι σκέφτονται μια ομάδα παιδιών να παρενοχλεί σωματικά ή λεκτικά ένα πιο αδύναμο παιδί στο προαύλιο ενός σχολείου. Και ενώ αυτή εικόνα χρωματίζει με μεγάλη ακρίβεια τις πιο συχνές περιπτώσεις σχολικού εκφοβισμού, δεν αποτελεί την μοναδική σκηνή που οφείλουν να ανιχνεύσουν οι εκπαιδευτικοί στο χώρο του σχολείου. Ένα άλλο είδος εκφοβισμού που πολύ συχνά περνά απαρατήρητο ακόμα και μέσα στην τάξη, μπροστά στα μάτια των δασκάλων, είναι ο διανοητικός εκφοβισμός.

Ο διανοητικός είναι ένα είδος ψυχολογικού εκφοβισμού που έχει ως στόχο να πληγώσει ένα παιδί υποβιβάζοντας την ευφυία του και τις σχολικές του επιδώσεις. Θύματα αυτού του είδους είναι συνήθως παιδιά με χαμηλότερους βαθμούς στα μαθήματα ενώ οι θύτες είναι συνήθως οι πιο “καλοί” μαθητές με υψηλότερους βαθμούς.

Η διαφορά του διανοητικού εκφοβισμού που είναι και η αιτία που συχνά περνάει απαρατήρητος, βρίσκεται στο προφίλ των θυτών. Σε αντίθεση με τους “παραδοσιακούς” bullies, αυτά τα παιδιά δεν υπερτερούν ούτε σε σωματική διάπλαση, ούτε σε αριθμό φίλων. Απεναντίας, συνήθως εντάσσονται στο προφίλ των θυμάτων, με μικρότερη σωματική διάπλαση, χαμηλότερες αθλητικές επιδόσεις και λιγότερους φίλους. Επίσης, συχνά βιώνουν και τα ίδια άλλες μορφές εκφοβισμού από συμμαθητές τους. Για να αμυνθούν λοιπόν απέναντι σε τέτοιες συμπεριφορές χρησιμοποιούν το μόνο όπλο που έχουν και τους καθιστά ισχυρότερους απέναντι στα άλλα παιδιά, την ευφυία και τις επιδόσεις τους.

Έτσι, συνεχίζεται ο φαύλος κύκλος του εκφοβισμού, με αποτέλεσμα τα θύματα να γίνονται θύτες. Φυσικά οι θύτες του διανοητικού εκφοβισμού σπάνια καταφέρνουν να αυξήσουν τις φιλίες τους μέσα στην τάξη μιας και η υπεροψία που απορρέουν τους κάνει πιο αντιπαθείς προς τους συμμαθητές τους. Παρ΄ όλα  αυτά, ο διανοητικός εκφοβισμός τους βοηθάει να “ξεγελάσουν τον πόνο τους" και να “κουκουλώσουν” αισθήματα κατωτερότητας σε άλλους τομείς, που πιθανόν να τρέφουν. Αυτή η συμπεριφορά γίνεται ακόμα πιο εμφανής, με έντονο σαρκασμό και υπεροψία, όταν αυτά τα παιδιά σχηματίζουν ομάδες μέσα στην τάξη, αποφεύγοντας τον κοινωνικό εξοστρακισμό και ενισχύοντας την αυτοπεποίθησή τους. Έτσι αποκτούν όλα τα εφόδια για να εκφράσουν με λάθος τρόπο τον εκνευρισμό και την επιθετικότητά τους.

Όπως κάθε μορφής εκφοβισμού, έτσι και ο διανοητικός έχει και μακροπρόθεσμες συνέπειες. Θύτες τέτοιου εκφοβισμού μπαίνουν από μικρές ηλικίες σε μια διαδικασία φανταστικού ανταγωνισμού ο οποίος συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή τους, με αποτέλεσμα πολλές φορές να θίγει την αυτοεκτίμησή τους όταν δεν έχουν τις θεμιτές επιτυχίες. Επίσης, συχνά υστερούν και σε διαπροσωπικές και επαγγελματικές σχέσεις εξαιτίας αυτού του ανταγωνισμού.

Έχει παρατηρηθεί ότι οι ευφυείς άνθρωποι συχνά δεν έχουν αναπτυγμένη την ενσυναίσθησή τους γιατί ανέκαθεν βασιζόταν στην υψηλή νοημοσύνη τους για να νιώθουν καλύτερα από τους άλλους, υποβιβάζοντάς τους.

Επομένως, είναι σημαντικό από μικρή ηλικία τα παιδιά που επιδεικνύουν μια αυξημένη νοημοσύνη και επίδοση στα μαθήματα, να διδάσκονται την ταπεινότητα και ότι η αξία ενός ανθρώπου δεν ταυτίζεται με την νοημοσύνη και την ακαδημαϊκή του επιτυχία. Έτσι ενισχύονται οι κοινωνικές δεξιότητες, με οφέλη ορατά μέχρι και στην ενήλικη ζωή τους.

Οι εκπαιδευτικοί λοιπόν, οφείλουν να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή ώστε να μπορέσουν να διαχωρίσουν τα όρια ανάμεσα σε παιδικό ανταγωνισμό (φαινόμενο απόλυτα φυσιολογικό) και διανοητικό εκφοβισμό, ώστε να προλάβουν κλιμακούμενες εκφοβιστικές συμπεριφορές.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Πρωτότυπο κείμενο: Leon F Seltzer Ph.D (Πηγή: enallaktikιdrasi.gr)

Επιμέλεια τελικού κειμένου: Νίκος Κωστής, Κλινικός Ψυχολόγος του προγράμματος Live Without Bullying 

Facebook Twitter Google LinkedIn Reddit StumbleUpon Tumblr Email Print