H σημασία του ισορροπημένου έπαινου και της αυτο-πειθαρχίας στα παιδιά (Μέρος Β')

 

Γράφει η Ψυχολόγος/Εκπαιδευτικός,  Βικτωρία Πρεκατέ

Μια διάσταση που συχνά παραμελείται από τους υπέρμαχους της  εγωπαθούς «αυτοεκτίμησης» είναι η ανάπτυξη του αλτρουισμού, της ευγένειας, του ενδιαφέροντος για τον άλλον - αξίες και συμπεριφορές που έχουν τεράστια σημασία για την αυτοεκτίμηση. Η εκπαίδευση σε αξίες και θετικές ιδιότητες χαρακτήρα θα έπρεπε να αποτελεί υποχρεωτικό μάθημα σε όλα τα σχολεία. Για παράδειγμα, θα πρέπει να  μάθουν τα παιδιά από μικρά να μην περιμένουν από κάποιον να τους ζητήσει βοήθεια, αλλά να αναπτύξουν την ενσυναίσθηση, ώστε να βλέπουν πότε μπορεί κάποιος να χρειάζεται βοήθεια και να έχουν το ρεπερτόριο εκφράσεων και συμπεριφορών που θα μπορούσε να προσεγγίσει διακριτικά και να παρέχει αυτή τη βοήθεια. Να αναρωτιούνται: πώς θα μπορούσα να βοηθήσω, τι θα μπορούσα να κάνω; Αυτή η στάση ζωής αποτελεί την πραγματική παιδεία.  

 

 

Επίσης ο έπαινος δεν θα πρέπει να συμβάλλει προς την φυγοπονία. Η ροπή προς την φυγοπονία είναι εν μέρει μαθημένη συμπεριφορά μέσα στην ελληνική οικογένεια. Η υπερπροστασία, η μη υγιής προσκόλληση των γονιών προς τα παιδιά τους, η δουλοπρεπής υπηρεσία της μάνας προς το παιδί οδηγούν μια γενιά παιδιών να θεωρούν δεδομένο το να λαμβάνουν, να εισπράττουν και να εξυπηρετούνται χωρίς να καταβάλλουν καμία προσπάθεια, χωρίς να δίνουν απολύτως τίποτα προς τους άλλους, χωρίς να εκπληρώνουν   τα ίδια τις υποχρεώσεις τους. Αυτή η προσδοκία προβάλλεται αργότερα προς τη ζωή και το περιβάλλον τους. Η αίσθηση ότι «τα πάντα μου έρχονται χωρίς να προσπαθήσω», ότι οι τάξεις περνιούνται χωρίς σχεδόν καθόλου διάβασμα, ότι οι βαθμοί ξεκινούν αυτόματα από το 10 (αντί το 0)  δίνει στα παιδιά μια εντελώς διαστρεβλωμένη αίσθηση της πραγματικότητας που είναι ιδιαίτερα ζημιογόνα για τα ίδια αλλά και για την κοινωνία μας. 

Οι απαιτήσεις από το παιδί θα πρέπει να είναι ανάλογες των δυνατοτήτων του: όχι υπερβολικές, αλλά ούτε και χαμηλότερες του δυναμικού τους. Όταν το παιδί καταφέρνει και ξεπερνά την αρχική αντίσταση που εμφανίζεται πάντα πριν από ένα θετικό εγχείρημα, όταν καταφέρνει και αντιστέκεται στη νύστα ώστε να ολοκληρώσει αυτό που ανέλαβε, όταν υπερνικά το φόβο της αποτυχίας, όταν λέει όχι στον πειρασμό της φυγοπονίας, η αυτοπεποίθησή  ανεβαίνει στα ύψη. Όταν απεναντίας,  αδρανήσει και δεν αποπειραθεί την εργασία του, όταν φοβηθεί μια δύσκολη άσκηση και δεν την προσπαθήσει καν, όταν παραβεί το πρόγραμμα διατροφής του και στην πρώτη στεναχώρια τρώει σοκολάτες, τότε η αυτό-πεποίθηση καταβαραθρώνεται. Οι γονείς θα πρέπει να ενθαρρύνουν το παιδί να επιμείνει στις δυσκολίες, αποφεύγοντας να το επαινούν ανεξαρτήτως προσπάθειας. Εξάλλου αυτό που δίνει πραγματική ικανοποίηση, ένα αίσθημα επιτεύγματος είναι να καταφέρει κάτι που του φαίνεται ελαφρώς δύσκολο, μια πρόκληση. Ο εθισμός στα εύκολα, ξεκινώντας από την ελληνική οικογένεια και το ελληνικό σχολείο, με τις υπερβολικές παροχές επαίνων αναντίστοιχες με την προσπάθεια,  έχει καταλήξει να οδηγήσει πολλούς νέους να πιστεύουν ότι είναι ανίκανοι, να οικειοποιούνται την αδράνεια σαν να είναι η φυσική τους κατάσταση. Το κόστος του λίγου φόβου ή της λίγης παραπάνω κούρασης  είναι αμελητέο σε σχέση με το κόστος της φυγοπονίας  σε πρακτικό και ψυχολογικό επίπεδο. Ειδάλλως, η δήθεν ελευθερία της αποφυγής γίνεται σκλαβιά στην απάθεια. Ιδιαίτερα σήμερα, όπου για το σύνολο των παιδιών η διέξοδος προς την φυγοπονία γίνεται μέσω του πολύ ισχυρού, εθιστικού μαγνήτη της οθόνης. Αν δεν μπορεί σήμερα να επιμείνει στα σχετικά εύκολα, τι θα κάνει αργότερα; 

 

 

 Στη συμπεριφορά του παιδιού, όπως και στη σχολική του επίδοση, έχει περάσει πολλές φορές μια νοοτροπία υπερβολικής «ψυχολογικοποίησης». Υπάρχει η προσδοκία ότι αν συζητάμε ατελείωτες ώρες με το παιδί, αν του δώσουμε την τέλεια ανατροφή και αψεγάδιαστη  αγάπη (πράγμα αδύνατο, ακόμη και για την πιο τέλεια μαμά), τότε, ως δια μαγείας, το παιδί θα αναπτύξει την τέλεια αυτοεκτίμηση, θα έχει τέλεια συμπεριφορά σε όλες τις περιστάσεις της ζωής του, δεν θα έχει καμία δυσκολία στις σχέσεις του με τους άλλους και θα διαβάζει τα μαθήματά του από μόνο του, χαρωπά και αυθόρμητα χωρίς να πιεστεί ποτέ! Αυτή είναι μια παγίδα μη ρεαλιστικών προσδοκιών και για το γονιό και για το παιδί. Καμία ανατροφή, όσο τέλεια κι αν είναι δεν μπορεί να το προετοιμάσει για τις απροσδόκητες αναποδιές αυτής της ζωής και καμία δεν μπορεί να αντικαταστήσει την προσπάθεια που χρειάζεται να καταβάλλει. Πολλά πράγματα μας είναι ωφέλιμα χωρίς απαραίτητα να μας είναι απόλυτα ευχάριστα.

 Το παιδί θα πρέπει να μάθει να αυτοπειθαρχεί, όπως χρειάζεται να κάνουμε όλοι μας. Είναι σημαντικό να μάθει το παιδί ότι στη ζωή του θα χρειαστεί να καταβάλλει μεγάλη προσπάθεια με ενίοτε αμφίβολη αμοιβή, η οποία αν έρθει, ίσως είναι αρκετά αργότερα. Και  βέβαια μπορεί να ματαιωθεί. Αλλά θα συνεχίσει να προσπαθεί. Αυτό έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το μαθητή που βλέπει λυμένη την άσκηση φυσικής στον πίνακα και λέει «α, το κατάλαβα, εύκολο»- δεν μπαίνει όμως στον κόπο να κάτσει να γράψει μόνος του, όχι μία, αλλά δεκάδες τέτοιες ασκήσεις. Θεωρώντας δεδομένο ότι «πιάνει πουλιά στον αέρα», αναπτερωμένος από τη μαμά που κομπάζει για το «αστέρι» της, καθησυχασμένος από τους τεχνητά υψηλούς βαθμούς που βάζουν οι εκπαιδευτικοί (είτε γιατί έχουν κουραστεί από τις πιέσεις της μαμάς, είτε γιατί «αυτό είναι τέλος πάντων το κλίμα σήμερα»), αυτός ο μαθητής καταλήγει να αποτύχει στις εξετάσεις.  Αν δε γεμίσει σελίδες, δεν λύνονται οι ασκήσεις. Αν δεν προσπαθήσει επίμονα αργότερα, δεν θα τον ξανα-ζητήσουν οι πελάτες  ή οι εργοδότες. Και θα αναρωτιέται μια ζωή, πού πήγε εκείνο το αστέρι, πού πήγε εκείνη η λάμψη, πού πήγαν εκείνα τα μπράβο. Και τότε η ευθύνη θα είναι δική μας, γιατί θα το έχουμε εξαπατήσει.  

 

Μπορείτε να διαβάσετε το Α' μέρος εδώ.

Facebook Twitter Google LinkedIn Reddit StumbleUpon Tumblr Email Print