H σημασία του ισορροπημένου έπαινου και της αυτο-πειθαρχίας στα παιδιά (Μέρος Α')

 

Γράφει η Ψυχολόγος/Εκπαιδευτικός,  Βικτωρία Πρεκατέ

 

Το άρθρο αυτό διαπραγματεύεται το λεπτό όριο μεταξύ υγιούς αυτό-εκτίμησης και αυταρέσκειας. Ένα από τα βασικά αιτούμενα στην παιδαγωγική είναι η ανάπτυξη της υγιούς αυτό-εκτίμησης, η αξία της οποίας είναι αδιαμφισβήτητη. Πότε όμως η αυτό-εκτίμηση μπορεί να διαστρεβλωθεί σε αίσθημα παντοδυναμίας, πότε μετατρέπεται σε έλλειψη ενδιαφέροντος για τους άλλους, πότε  ο υπερβολικός ή κακοπροαίρετος έπαινος παραπλανεί το παιδί, οδηγώντας το προς τη φυγοπονία ή μη ρεαλιστικές προσδοκίες; Πότε μαθαίνουμε στο παιδί να πιστεύει στον εαυτό του, σεβόμενο τα όρια της ανθρώπινης φύσης και πότε όχι;

 

 

Ο έπαινος με θετικά επίθετα σε δεύτερο ενικό είναι πολύ σημαντικός για όλα τα παιδιά, αρκεί  να μην τους μεταδίδει το μήνυμα ότι είναι καλύτερα από τα άλλα παιδιά. Εκεί που ξεκινά η υπεροχή, σταματά η υγιής αυτοεκτίμηση  (και ξεκινά αυτό που πολύ εύστοχα χαρακτηρίζουν οι έφηβοι μεταξύ τους ως  «ψώνιo»). Η τοποθέτηση του παιδιού σε κάποιο βάθρο υπεροχής απέναντι στους άλλους (συνήθως για να φουσκώσει το εγώ του γονιού ή για να αποκομίσει οφέλη από το παιδί) είναι βλαβερή για το παιδί. Η βάση στην οποία ξενικά τις σχέσεις του θα είναι μιας βάση μοναχικότητας: η βάση του πρώτου. Ουσιαστικές σχέσεις μπορούν να δημιουργηθούν μόνο μεταξύ ίσων και είτε δεν θα καταφέρνει να δημιουργήσει σχέσεις καθόλου, είτε θα τον εγκαταλείπουν (μη ανεχόμενοι το σύμπλεγμα ανωτερότητάς του), είτε θα τους εγκαταλείπει (μη ανεχόμενος την κατωτερότητά τους). Σε κάθε περίπτωση καλύτερος, αλλά μόνος. Όταν ανακαλύψει ότι έξω στη ζωή, οι άλλοι δεν έχουν τη διάθεση να τον βλέπουν σαν το όγδοο θαύμα του κόσμου, αρχίζει η ματαίωση και η καταρράκωση, μέσα από την ανώμαλη προσγείωση στην πραγματικότητα. Όταν δε δύο ναρκισσιστές συνάπτουν συντροφική σχέση (και οι δύο υπεροπτικά καλομαθημένοι από τους γονείς τους), ο πόλεμος για την πρώτη θέση στο γάμο είναι ανηλεής -και  τότε έχουμε τα πιο εκρηκτικά διαζύγια. Η τροφοδότηση υπεροψίας στο παιδί είναι σχεδόν κακοποιητική, γιατί το οδηγεί σε απότομα 'γκρεμίσματα' των ψευδαισθήσεων - αν όχι στην ενήλικη ζωή, πολύ πιθανόν μετά τη μέση ηλικία,όταν έρχεται αδυσώπητα αντιμέτωπο με την πραγματικότητα των χρονικών και σωματικών περιορισμών της ανθρώπινης ύπαρξης, αλλά τη μοναξιά που συχνά συνοδεύει τις μεγαλύτερες ηλικίες.

Ο έπαινος που δίνουμε στα παιδιά πρέπει να τους δείχνει ότι είναι επιθυμητά, αξιαγάπητα, ότι η αγάπη μας είναι χωρίς όρους  και πρέπει να προέρχεται από την ειλικρινή κι ανιδιοτελή αγάπη του γονιού. Δυστυχώς όμως η γονεϊκή αγάπη  δεν είναι πάντα εξ' ολοκλήρου ανιδιοτελής. Μαζί με την αυθεντική αγάπη, το παιδί  ενίοτε χρησιμοποιείται για να νιώσουν οι γονείς ότι κάνουν κάτι σημαντικό στη ζωή τους, για να αντλήσουν αυτό-εκτίμηση οι ίδιοι, για να αποδείξουν κάτι στην κοινωνία, ή ακόμα, ως επένδυση φροντίδας για τα γηρατειά ή μέσο εκπλήρωσης των δικών τους ανικανοποίητων ονείρων. Οι γονείς αυτοί  είναι πολύ πιθανόν να θρέφουν την υπεροψία στο παιδί τους, μέσω του ψευδούς επαίνου καθώς είναι κι αυτή μια μορφή χειρισμού: Πού αλλού θα βρει να τον εκθειάζουν; Άρα θα γυρίσει πάλι στο μπαμπά και στη μαμά... Κάποιες άλλες φορές με αυτόν τον τρόπο αντλούν οι ίδιοι την ψευδαίσθηση της αυτο-εκτίμησης.

 

 

Ο έπαινος δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως αποζημίωση για την παραμέληση από τον γονέα σε άλλους τομείς. Μαζί με τον έπαινο είναι απαραίτητη η έμπρακτη αγάπη  και ο έπαινος να  σχετίζεται με συγκεκριμένες πράξεις ή πλευρές του χαρακτήρα του παιδιού. Να δίνουμε στο παιδί την ευκαιρία να δοκιμάσει, αλλά με έναν τρόπο που να μπορεί έστω με λίγη βοήθεια να τα καταφέρει. Τότε ο έπαινος πραγματικά ριζώνει στο παιδί, γιατί βλέπει το αποτέλεσμα. Αυτό όμως προϋποθέτει ότι θα αφιερώσουμε το χρόνο και την  ενέργεια να ασχοληθούμε,  να κάνουμε τη δραστηριότητα ούτε πολύ εύκολη, ούτε πολύ δύσκολη, ώστε με λίγη βοήθεια να την πετύχει και να βιώνει την αίσθηση της αυτό-αποτελεσματικότητας, που θα του είναι πολύ χρήσιμη αργότερα. Πολλές φορές όμως γονείς που παραμελούν τα παιδιά τους  βρίσκουν βολικό να πετάξουν ένα γενικόλογο «είσαι καλύτερος από όλους, μπορείς να κάνεις τα πάντα», για να αποζημιώσουν για την έλλειψη χρόνου κι ενδιαφέροντος. Αργά ή γρήγορα το παιδί θα νιώσει εξαπατημένο.

Μια άλλη όψη του μη βοηθητικού επαίνου είναι η ανταπόκριση στην απαίτηση άμεσης άντλησης ικανοποίησης και η μη ανοχή της αναβολής. Τα παιδιά μαθαίνουν να θέλουν να εισπράξουν δώρα και επαίνους αμέσως, πριν καν ολοκληρώσουν την προσπάθεια. Καλό είναι να δίνουμε ενθάρρυνση σε κάθε στάδιο, αλλά για τις υλικές επιβραβεύσεις να περιμένουμε να ολοκληρώσει το παιδί την εργασία του. Τονίζεται και πάλι, ότι πρέπει να μάθει το παιδί να εσωτερικεύει την επιβράβευση, αλλιώς αν είναι κάτι ξένο από εκείνο και ασυνάρτητο με την πραγματικότητα, θα έχουμε απλώς δημιουργήσει έναν  ‘εθισμένο στον έπαινο’, που θα προσπαθεί να ευχαριστήσει τους πάντες μήπως και εισπράξει λίγο από τον έπαινό τους. Αυτό βέβαια δεν είναι αυτό-εκτίμηση αλλά έτερο-εκτίμηση.

 


Μπορείτε να διαβάσετε το Β' μέρος εδώ.

Facebook Twitter Google LinkedIn Reddit StumbleUpon Tumblr Email Print